2-1 مفاهیم15
2-1-1 داده 15
2-1-2- اطلاعات 15
2-1-3- سیستم16
2-1-4 مدیریت17
2-1-5 سیستم های اطلاعاتی17
2-1-6- سیستم اطلاعات مدیریت17
2-1-7 سیستم اطلاعات بهداشتی18
2-1-8 نظام مراقبت18
2-1-9 معماری سیستم19
2-1-10 معماری نرم افزار19
2-1-11 معماری سیستم اطلاعاتی19
2-2 اهمیت و نقش طراحی معماری برای سیستم ها20
2-3 طراحی فرایندهای سیستم های اطلاعاتی20
2-3-1- تعریف فرایند21
2-3-2 فرایند های کسب و کار/فرایند های سیستم اطلاعاتی21
2-3-3- رویکرد های طراحی فرایند های سیستم های اطلاعاتی22
2-3-4- اصول طراحی فرایندهای سیستم های اطلاعاتی24
2-4 فرایند تهیه معماری سیستم های اطلاعاتی 30
2-4-1 تهیه برنامه استراتژیک فناوری اطلاعات31
2-4-2- تهیه برنامه سیستم های اطلاعات استراتژیک31
2-4-3 پشتیبانی از موقعیت رقابتی سازمان32
2-4-4 تهیه معماری وضع موجود33
2-4-5 تهیه معماری وضع مطلوب33
2-5متدولوژی های طراحی توسعه سیستم های اطلاعاتی33
2-5-1 تعریف متدولوژی توسعه سیستم های اطلاعاتی33
2-5-2 ویژگی های متدولوژی ها و اجزاء آن ها35
2-5-3 مزایا متدولوژی ها36
2-5-4 مشکلات متدولوژی ها37
2-5-5 طبقه بندی متدولوژی ها38
2-5-6 متدهای چابک و پویا در توسعه سیستم های اطلاعاتی42
2-5-7 روش شناسی در طراحی سیستم های اطلاعاتی44
2-5-7-1 تاریخچه رویکرد روش شناسانه در طراحی سیستم های اطلاعاتی44
2-5-7-2- فرآیند ساخت سیستم های اطلاعاتی47
2-5-7-3- روش های طرح ریزی سیستم های اطلاعاتی48
2-5-7-3-الف- روش عامل موفقیت بحرانی CSF 48
2-5-7-3-ب-روش برنامه ریزی سیستم های تجاری BSP 50
2-5-7-3-ج- روش برنامه ریزی معماری سازمانی55
2-5-7-3-د روش تحلیل پیوند 65
2-6 آشنایی با نظام مراقبت بیماری ها در دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان67
2-6-1 کلیات و اصول مراقبت بیماریها67
2-6-2 اهداف نظام مراقبت69
2-6-3- اجزا مراقبت 69
2-6-4 گردش اطلاعات در نظام مراقبت ایده آل71
2-6-5 نظام مراقبت ایده آل72
فصل سوم: روش تحقیق82
3-1- مقدمه83
3-2 نوع پژوهش83
3-3 جامعه پژوهش83
3-4 حجم نمونه پژوهش84
3-5 روش نمونه گیری84
3-6 روش و ابزار گردآوری داده ها84
3-7 روش تحلیل داده ها90
فصل چهارم: یافته های پژوهش92
4-1- مقدمه93
4-2- یافته های پژوهش94
4-2-1- شناخت وضعیت موجود نظام مراقبت بیماری ها دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان94
4-2-2- تعیین نیازهای اطلاعاتی و تجزیه و تحلیل سیستم اطلاعات مدیریت نظام مراقبت
بیماری‌ها در دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان107
4-2-2-1- سرطان107
4-2-2-2- ثبت بیماری ها روانی،خود کشی و اعتیاد116
4-2-2-3- مننژیت 121
4-2-2-4- بیماری MS123
4-2-3- تعیین‌وضعیت مطلوب معماری سازمانی نظام مراقبت بیماری‌ها در دانشگاه علوم پزشکی
هرمزگان127
4-2-3-1- خانه شماره یک (چه چیز(داده) /حوزه برنامه ریز)129
4-2-3-2- خانه شماره دو (وظیفه(چطور)/ حوزه برنامه‌ریز)129
4-2-3-3- خانه شماره سه (شبکه (کجا)/حوزه برنامه ریز)130
4-2-3-4- خانه شماره چهارم (افراد(چه کسی)/حوزه برنامه ریز)131
4-2-3-5-خانه شماره پنجم (زمان (کی)/حوزه برنامه ریز)132
4-2-3-6- خانه شماره شش(انگیزه(چرا)/حوزه برنامه ریز)132
4-2-3-7- خانه شماره هفت (داده(چه چیز)/حوزه مالک)132
4-2-3-8- خانه شماره هشت (وظیفه(چطور)/حوزه مالک)134
4-2-3-9- خانه شماره نه (شبکه(کجا)/حوزه مالک)136
4-2-3-10- خانه شماره ده (افراد(چه کسی)/حوزه مالک)137
4-2-3-11- خانه شماره یازده (زمان(کی)/حوزه مالک)139
4-2-3-12- خانه شماره دوازدهم (انگیزه(چرا)/حوزه مالک)139
4-2-4- چالش‌های موجود در عدم ارائه مطلوب سیستم اطلاعات مدیریت نظام مراقبت بیماری‌ها
دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان140
فصل پنجم: پیشنهادات پژوهش143
5-1- مقدمه144
5-2- نتایج سوالات پژوهش و بررسی یافته 144
5-3 پیشنهادات بر اساس یافته های تحقیق147
5-3-1- خانه شماره سیزدهم (داده(چه چیز)/حوزه طراح)148
5-3-2- خانه شماره چهاردهم(وظیفه(چطور)/حوزه طراح)148
5-3-3- خانه شماره پانزدهم (شبکه(کجا)/حوزه طراح)152

5-3-4- خانه شماره شانزدهم (افراد(چه کسی)/حوزه طراح)154
5-3-5- خانه شماره هفدهم (زمان(کی)/حوزه طراح)156
5-3-6- خانه شماره هیجدهم(انگیزه(چرا)/حوزه طراح)157
5-4- بحث نظری تحقیق158
5-5- محدودیت‌های تحقیق160
5-6- پیشنهاد برای پژوهش های آینده161
منابع163
پیوست169
فهرست جدولها
عنوان صفحه
جدول شماره 1: لیست افراد مصاحبه شونده86
جدول شماره 2: برنامه‌های کشوری مراقبت بیماری 89
فهرست شکلها
عنوان صفحه
شکل شماره 1: رابطه بین داده- اطلاعات و دانش 16
شکل شماره 2: نمایش استاندارد انگلیسی فرآیند21
شکل شماره 3: تبدیل فرآیندهای متوالی به موازی27
شکل شماره 4: تغییر توالی فعالیت‌ها 28
شکل شماره 5: از حالت جفتی خارج کردن فرآیندهای متوالی29
شکل شماره 6: فرآیند ساخت سیستم‌های اطلاعاتی47
شکل شماره 7: فعالیت کلی استفاده از روش CSF جهت طراحی سیستم‌های اطلاعاتی 50
شکل شماره 8: الگوی مرحله به مرحله توسعه BSP52
شکل شماره 9: فرآیند معماری سازی56
شکل شماره 10: لایه‌هیا معماری58
شکل شماره 11: چرخه توالی اپیدمولوژی68
شکل شماره 12: گردش اطلاعات در نظام مراقبت ایده‌آل71
شکل شماره 13: چارچوب زاکمن89
شکل شماره 14: نمودار سازمانی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی هزمزگان95
شکل شماره 15: نمودار سازمانی معاونت بهداشت95
شکل شماره 16: رابطه بین موجودیت‌های مورد بیماری سرطانی115
شکل شماره 17: رابطه‌ی بین موجودیت‌های بیماری‌های روانی، خودکشی و اعتیاد120
شکل شماره 18: رابطه بین موجودیت‌های مورد بیماری مننژیت123
شکل شماره 19: ارتباط بین موجودیت‌های مورد بیماری MS126
شکل شماره 20: چارچوب زاکمن128
شکل شماره 21: مدل فرآیند کاری نظام مراقبت بیماری‌ها135
شکل شماره 22: مدل گردش کار روابط داخلی افراد136
شکل شماره 23: معماری کاربردی روابط داخلی افراد138
شکل شماره 24: ارتباط داده‌ای موجودیت‌های سیستم اطلاعات مدیریت نظام مراقبت‌ بیمای‌ها148
شکل شماره 25: مدل عمومی بیماری‌ها در Dismod152
شکل شماره 26: معماری سیستم توزیع شده نظام مراقبت‌ بیماری‌ها153
چکیده
فن آوری اطلاعات که تا چندین سال قبل به عنوان یک برتری رقابتی و یک سلاح استراتژیک مورد توجه سازمانها بود،امروز به عنوان یک نیاز رقابتی مطرح می باشد.استفاده از فن آوری اطلاعات و ارتباطات و دستگاههای تحقیقاتی که دارای اطلاعات به روز است (در مقایسه با سازمانی که اطلاعات قدیمی دارد)می تواند چنین حالتی با آگاهی بیشتری تصمیمات استراتژیک اتخاذ می کند.
اطلاعات بهداشتی،بخش مکمل نظام بهداشتی هر کشور است.این اطلاعات ابزار ضروری و کلیدی هر جامعه می باشد.نظام اطلاعات بهداشتی روش جمع آوری،پردازش،تجزیه و تحلیل و انتقال اطلاعات لازم برای سازماندهی و عملکرد خدمات بهداشتی و فعالیت های آموزشی و تحقیقاتی تعریف شده است. این نظام،اطلاعات بهداشتی را در حیطه های مختلف جمع آوری می نماید.در این میان برای مدیریت صحیح کنترل بیماری ها،اطلاعات جامع و به روز،در خصوص این بیماری ها مورد نیاز است و ابزار تامین این اطلاعات،نظام مراقبت بیماری ها است.
در این پژوهش سیستم اطلاعات مدیریت نظام مراقبت بیماری ها دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان به کمک روش BSP فرآیند های موجود در سیستم شناسایی و تحلیل شده و در مرحله بعد با توجه به چارچوب زاکمن معماری سازمانی مطلوب نظام مراقبت بیماری ها دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان از دیدگاه برنامه ریزان سازمان و مالکان آن مورد بررسی قرار گرفته و سپس با توجه به اطلاعاتی توسط مشاهده،مصاحبه و بررسی مستندات موجود بدست آمده در قالب چارچوب زاکمن از دیدگاه طراح سیستم اطلاعات مدیریت تحلیل شده است و انتها معماری مطلوب سیستم اطلاعات مدیریت نظام مراقبت بیماری ها ارائه شده است.
کلید واژه:سیستم اطلاعات مدیریت،نظام مراقبت بیماری ها،معماری سیستم،دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان،چارچوب زاکمن

فصل اول
کلیات تحقیق

1-1 بیان مسئله پژوهش
داده و اطلاعات اگر چه به غلط بجای یکدیگر مورد استفاده قرار می گیرند،ولی هر یک دارای مفهوم خاصی می باشند . داده ها حقایقی هستند که یک پدیده را تشریح و توصیف می کنند و ویژگی یا ویژگیهایی از پدیده ر اانتقال می دهند.اطلاعات،داده هایی هستند که در بستر خاص دارای مفهوم و معنا می شوند و مفهومی را انتقال می دهند که در شرایط خاصی برای فرد دارای ارزش است.
هر سازمانی که داده های صحیح،دقیق،بهنگام و جامع در اختیاری داشته باشد و بتواند در کمترین زمان،به داده های مورد نیازش دستیابی داشته باشد،موفق تر است.نقش داده و اطلاعات در مدیریت سازمانها،نقش حیاتی و اساسی است.هر چه فضای اطلاعاتی یک سازمان،دقیقتر،شفافتر،منسجم تر و سیستمماتیک تر باشد،سازمان بهتر می تواند به اهدافش نایل آید.وجود فضای اطلاعاتی نا دقیق،کدر،آشفته،متناقض،نا ساختمند از مهمترین عوامل عدم پیشرفت در مدیریت سازمانها است.(صرافی زاده،1389)(1)
در سالهای پیش از این تصور می رفت قدرت اصلی کشورها،توان نظامی آنهاست.اما در چند دهه گذشته این باور دچار تغییر شد،بگونه ای که کانون قدرت در کشورها از مراکز اقتصادی تغییر یافت.با پیدایش سخت افزارهای کامپیوتری و ایجاد جهان مجازی نرم افزار و سپس تشکیل و راه اندازی شبکه جهانی اینترنت و امکان انتقال حجم عظیمی از اطلاعات در مدت کوتاهی از یک نقطه جهان به نقاط دیگر،جابجایی جدیدی در مفهوم قدرت حاصل گردید و کانون قدرت کشورها در نظام اطلاعات کارآمد،تحلیل گر و به هنگام کشورها تشکیل داد.( لیپولد1 و همکاران،1384)(2)
مدیریت منابع اطلاعاتی فعالیتی است که باید از سوی مدیران در کلیه سطوح و با هدف کسب و ادره منابع اطلاعاتی مورد نیاز و در جهت تامین بموقع اطلاعات مورد نیاز سازمان صورت پذیرد. (صرافی زاده،1389)(1)
فناوری اطلاعات جدا از نیازمندی های سخت افزاری خود هم چون زیر ساخت ها و ابزارهای لازمه،نیازمند نرم افزار هم هست که نرم افزار خود را به صورت سیستم های اطلاعاتی در یک سازمان مطرح می کند،سیستم ها می توانند به صورت سیستم باز یا سیستم کنترل حلقه بسته باشد.
در این میان نقش سیستم های اطلاعاتی مدیریت بسیار حائز اهیمت است .با توجه به این که سیستم های اطلاعاتی،امکان مدیریت اطلاعات روزمره را برای تصمیم های روزمره را فراهم می سازند،در دنیای پر تحول امروز جایگاه و نقش ویژه ای دارند.این سیستم ها روی کارایی عملیاتی سازمان ها تمرکز دارند(بنائیان،1387)(3)
اطلاعات بهداشتی،بخش مکمل نظام بهداشتی هر کشور است.این اطلاعات ابزار ضروری و کلیدی هر جامعه می باشد.نظام اطلاعات بهداشتی2 روش جمع آوری،پردازش،تجزیه و تحلیل و انتقال اطلاعات لازم برای سازماندهی و عملکرد خدمات بهداشتی و فعالیت های آموزشی و تحقیقاتی تعریف شده است.
این نظام،اطلاعات بهداشتی را در حیطه های مختلف جمع آوری می نماید.در این میان برای مدیریت صحیح کنترل بیماری ها،اطلاعات جامع و به روز،در خصوص این بیماری ها مورد نیاز است و ابزار تامین این اطلاعات،نظام مراقبت بیماری ها است.
مراقبت3 به معنی گردآوری منظم و مستمر داده ها،تجزیه و تحلیل آنها و سپس انتشار نتایج برای مدیران و سیاست گذاران جامعه پزشکی،کارکنان سیستم بهداشت و….است.بدیهی است هر چه داده های اولیه ای که از منابع گزارش دهی بیماری ها فراهم می شود کامل تر باشد،تجزیه و تحلیل آنها و بررسی اطلاعات حاصله نیز کاملتر و کاربردی تر خواهد بود.این اطلاعات برای طرح،اجرا و ارزیابی مداخلات بهداشت عمومی و برنامه ریزی های مربوط به آن مورد استفاده قرار می گیرد.نظام مراقبت بیماری ها اهدافی همچون پایش روند بیماری های شایع در جامعه،کشف و کنترل بموقع همه گیری،شناخت گروه های در معرض خطر ابتلا به بیماری،اثربخشی فعالیت ها ی پیشگیرانه و کنترلی و تعیین اولویت های موجود در بین فعالیت های کنترل بیماری ها را دنبال می کند.(شایسته و همکاران،1388)(4)
در واقع نظام اطلاعات سلامت به مثابه آیینه ایی است که تصویر نظام سلامت را برای مدیران و سیاستگزاران در سطوح ملی و محلی نمایان می کند.هر چه این آیینه با استفاده از تکنولوژی مناسب و کارآمد و وجود یکپارچگی در اجزای آن شفاف تر باشد،تصویری را که از سازمان،واحد ها و نحوه ارائه خدمت برای مدیران و سیاستگزاران نمایان می سازد،شفاف تر و دقیق تر خواهد بود.(2)
رویکرد هایی همچون استفاده از تکنولوژی اطلاعات بدلیل کاهش عملیات دستی برای جمع آوری داده ها،افزایش صحت داده ها و به هنگام بودن آنها،به سرعت،به یک امر طبیعی مبدل شده است.استفاده کارا از حداقل داده ها برای مدیریت بیماران،واحدهای سلامت و سلامت جامعه ضروری است.(لیپولدو همکاران،1384) (2)
در گزارش سازمان بهداشت جهانی در مقدمه ارزیابی سیستم اطلاعاتی کشور رومانی آمده است که تغییرات سیاست سیستم مراقبت بهداشتی و تضمین کیفیت در دهه 90 میلادی و نقش کلیدی اطلاعات در سیستم جدید، مدیران اطلاعات بهداشتی را بر آن داشته است، تا خود را با این سیستم وفق داده تا قادر باشند با استفاده از ابزارها و روشهای مختلف نیازهای اطلاعاتی این سیستم جدید را برآورده کنند. لذا در این کشور با همزیستی بین سیستم های سنتی اطلاعات و سیستمهای متعدد اطلاعات بهداشتی که اخیراً بوجود آمده اند در صدد ایجاد اصلاحات جدید مراقبت بهداشتی می باشند. مدیران اطلاعاتی در این سیستم ، با جمع آوری حجم زیادی از داده ها روبرو هستند که این اطلاعات نیز جوابگوی نیازهای اطلاعاتی سیستم جدید نمی باشد، و در نتیجه تنها کسر کوچکی از این داده ها واقعاً در تصمیم سازی و ارزیابی کارایی سیستم های مراقبتی مورد استفاده قرار می گیرند. در این سیستم جریان اطلاعات پائین است به عنوان مثال هیچ گاه تولید کننده اطلاعات(بیمارستانها،پزشکان و دیگر متخصصین بهداشتی) فیدبکی از کار خود دریافت نمی کنند .به ویژه که در این سیستم،اطلاعات به سازمانهای موازی ارسال می گردد که هر سازمان تعاریف،فرمت و نرم افزارهای متفاوتی برای گزارش اطلاعات دارد، و این امر باعث می شود که تولیدکننده اطلاعات، داده ها را دو یا چندین بار در فرمتها و نرم افزارهای مختلف که معمولاً کامل نیز نیستند، به سازمانهای مختلف ارسال نمایند و استفاده از روشهای منسوخ شده ی جمع آوری داده ها نیز منجر به از دست دادن انگیزه و علاقه به کار در کارکنان می شود(خرمی،1389)(5).
در کشورهای درحال توسعه نیز نارسائی آمار و اطلاعات تا آنجا شدت می گیرد که برنامه ریزی با ساده ترین مدل ها با دشواری روبرو می شود. اطلاعات آماری در کشورهای کم درآمد، یا غیر قابل اعتماد است و یا اصلاً وجود ندارد(موسوی شاهرودی،1385)(6).
متاسفانه در اغلب کشورها نظام های اطلاعات سلامت در ارائه اطلاعات مورد نیاز مدیریت بی کفایت هستند.اغلب ارائه کنندگان خدمات سلامت در کشورهای در حال توسعه نظام های اطلاعاتی را با فرم های ثبت نامی که شامل نام و آدرس بیماران و تکمیل اطلاعات مربوط به بیماری ها (همانند سن و جنس بیماران ) است و هر هفته یا هر ماه باید تکمیل شده و ارسال گردد بدون آنکه پس خوراند کافی به آن داده شدود یکسان می دانند.علاوه بر این ،داده های دریافت شده اغلب برای کمک به تصمیم گیری در مدیریت مفید نیست.زیرا این داده ها ناقص،نادرست،نابهنگام،بی فایده و بی ارتباط با اولویت های شرح وظایف و عملکردهای پرسبنل بهداشتی محلی است.به عبارت دیگر نظام های اطلاعاتی در این کشورها بجای آنکه مبتنی بر عملکرد باشند،مبتنی بر داده ها هستند. قسمت اعظم داده های جمع آوری شده بدون آنکه آنالیز شوند یا از آن استفاده ای شود به سطح ملی ارسال می گردد.بنابراین نظام های اطلاعات سلامت جاری بیشتر از آنکه به عنوان ابزار به کار روند به عنوان یک مانع در مدیریت دیده می شوند. (لیپولد و همکاران،1384) (2) (8)

1-2 اهیمت پژوهش
نگرش جدیدی که در پیش روی است،بیانگر اینست که خواسته های اقتصاد پویا مستلزم ایجاد سبک های جدید تصمیم گیری و رهیافت های نوین در سازمانهاست و اینها همگی ناشی از سیل عظیم تولد و گسترش اطلاعات در عصر حاضر است،که سازمان ها را مجبور به نگرش مجدد در عملکرد و فعالیت های خود می کند.دوران جدید که به عصر اطلاعات یا انفورماتیک معروف شده،نوید دهنده جهانی نو با شیوه های نوین به کارگیری اطلاعات می باشد.
فن آوری اطلاعات که تا چندین سال قبل به عنوان یک برتری رقابتی و یک سلاح استراتژیک مورد توجه سازمانها بود،امروز به عنوان یک نیاز رقابتی مطرح می باشد.استفاده از فن آوری اطلاعات و ارتباطات و دستگاههای تحقیقاتی که دارای اطلاعات به روز است (در مقایسه با سازمانی که اطلاعات قدیمی دارد)می تواند چنین حالتی با آگاهی بیشتری تصمیمات استراتژیک اتخاذ می کند(کیانفر،1387)(9)
مدیریت خوب پیش شرط لازم برای افزایش کارایی خدمات تندرستی است.اینکه با کمترین منابع به بیشترین دست یابیم،حائز اهمیت است،زیرا بخش سلامت با نیازهای روز افزون روبرو است و این در حالی است که حجم منابع ثابت و یا رو به کاهش است.
مدیریت خوب همچنین پیش شرط لازم برای افزایش اثربخشی خدمات تندرستی است.مدارک فراوانی وجود دارد که اگر خدمات تندرستی به شکل نامناسبی ارائه گردد،مداخلات،قسمت زیادی از اثربخشی خود را،که از نظر تئوریک برای آن مداخله متصور است و آنرا کارآمدی نیز می گویند از دست خواهد داد.
سازمان جهانی بهداشت نظام های اطلاعات سلامت را به منظور دستیابی به هدف بهداشت برای همه تا سال 2000 حیاتی دانسته است . یک گزارش از اجلاس سازمان جهانی بهداشت در سال 1978 بوضوح بهبود مدیریت را وابسته به بهبود نظام های اطلاعات سلامت می داند.دو جاردین و آنگر (1992) اخیرا بر نیاز به طراحی مناسب نظام های اطلاعاتی جاری به منظور اطمینان از ارائه خدمات مطابق با استاندارها،تاکید دارند.
اطلاعات در تمامی سطوح مدیریت نظام سلامت،از محیط تا مرکز بسیار حیاتی است.اطلاعات برای مدیریت بیماران یا گیرندگان خدمت،برای مدیریت واحدهای سلامت و به همان میزان برای برنامه ریزی و مدیریت نظام سلامت حیاتی است.این بدان معنا است که نه تنها سیاستگزاران و مدیران نیازمند استفاده از اطلاعات در تصمیم گیریها هستند بلکه ارائه کنندگان خدمات همانند پزشکان،کارشناسان و کارکنان سلامت نیز به آن نیازمند خواهند بود.در غیر این صورت،فرصت قابل توجه و مقرون به صرفه ای که به منظور راه اندازی و حفظ اطلاعات سلامت وجود دارد،دچار مشکل می شود.
هلفن بین و همکاران (1987) مستقیما اشاره نمودند که تغییر در روش جمع آوری،پردازش و استفاده از اطلاعات به معنی تغییر در عملکرد یک سازمان است و همچنین توماسون و نیوبراند در مقاله شان در مورد نظام اطلاعات سلامت در کابونیای گینه اشده نمدند که تقویت و بهبود نظام اطلاعات سلامت به عنوان نقطه آغاز در بهبود توانایی های مدیریتی نظام سلامت مورد استفاده قرار گرفته است. (لیپولد و همکاران،1384) (8)
1-3 اهداف پژوهش
1-3-1 اهداف آرمانی
– طراحی سیستم جامع و یکپارچه مدیریت بیماری ها در کشور
1-3-2 اهدف کلی
– تعیین نیازهای اطلاعاتی و تجزیه و تحلیل سیستم اطلاعات مدیریتی نظام مراقبت بیماری ها در سازمان علوم پزشکی هرمزگان
– طراحی معماری سیستم اطلاعات مدیریتی نظام مراقبت بیماری ها
1-3-3 اهداف ویژه و کاربردی
1. شناخت و بررسی وضعیت موجود نظام مراقبت بیماری ها در دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
2. تعیین نیازهای‌اطلاعاتی و تجزیه و تحلیل سیستم اطلاعات مدیریت نظام مراقبت بیماری‌ها در دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
این هدف خود شامل اهداف فرعی ذیل می باشد:
– شناخت و بررسی فرآیندهای موجود کاری و اطلاعاتی در نظام مراقبت بیماری‌ها در دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان و بررسی مشکلات و معایب فرآیندها
– تعیین منابع اطلاعاتی سیستم اطلاعات مدیریت نظام مراقبت بیماری ها دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
– تعیین موجودیت‌ها و رده‌های اطلاعاتی و ارتباط بین آنها در سیستم اطلاعات مدیریت نظام مراقبت بیماری‌ها دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
3. تعیین وضعیت مطلوب معماری سازمانی نظام مراقبت بیماری‌ها در دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
4. ارائه معماری سیستم اطلاعات مدیریت نظام مراقبت بیماری ها در دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
5. بررسی چالش‌های موجود در عدم ارائه مطلوب سیستم اطلاعات مدیریت نظام مراقبت بیماری‌ها دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
1-4- فرضیه های پژوهش
این پژوهش به دلیل کاربردی بودن و ارادئه معماری سیستم اطلاعات مدیریت نظام مراقبت بیماری ها دانشگاه علوم پزشکی فاقد فرضیه می باشد.
1-5 سوالات پژوهش
1- وضعیت موجود نظام مراقبت بیماری ها در دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان به چه صورت است و چه بخش هایی به چه صورت در این راستا درگیر هستند؟
2- نیازهای اطلاعاتی ،فرآیند های کاری و اطلاعاتی ،منابع اطلاعاتی،موجودیت و رده های اطلاعاتی و ارتباط بین آنها در سیستم اطلاعات مدیریت نظام مراقبت بیماری ها در دانشگاه علوم پزشکی کدامند؟
3- وضعیت مطلوب معماری سازمانی نظام مراقبتت بیماری ها در دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان به چه صورت است؟
4- معماری سیستم اطلاعات مدیریت نظام مراقبت بیماری ها دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان به چه صورت می باشد؟
5- چه چالش هایی در راه ارائه سیستم اطلاعات مدیریت مطلوب نظام مراقبت بیماری ها در دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان وجود دارد؟
1-6 روش تحقیق
هدف اصلی این پژوهش ارائه معماری منطقی سیستم اطلاعات مدیریت نظام مراقبت بیماری ها دانشگاه علوم پژشکی هرمزگان می باشد.جهت رسیدن به این هدف ابتدا سوالات مطرح شده در قسمت سوالات پژوهش پاسخ داده شده است و در نهایت با توجه به یافته های پژوهش که در جریان پاسخ به سوالات بدست آمده مدل پیشنهادی برای معماری سیستم پیشنهاد داده شده است.در راستای پاسخ به سوال اول پژوهش که وضعیت موجود نظام مراقبت را بررسی می کند با استفاده از مستندات موجود و مصاحبه انجام شده با مدیران و کارکنان درگیر در نظام مراقبت بیماری ها و مشاهده روند کاری در این بخش ها یافته های اولیه پژوهش بدست آمد.سپس فرآیند های کاری و اطلاعاتی نظام مراقبت با روش BSP مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت که در پاسخ به سوال دوم پژوهش بررسی نیازهای اطلاعاتی سیستم می باشد.در مرحله بعدی در راستای ارائه معماری سیستم اطلاعاتی با روش های معماری سازمانی ابتدا یافته های بدست آمده از بررسی مستندات،مصاحبه و مشاهده در چارچوب روش زاکمن مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته شده است.این یافته ها در پاسخ به سوال سوم پژوهش که وضعیت مطلوب معماری سازمانی نظام مراقبت بیماری ها را بررسی می کند بدست آمده و با روش زاکمن مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته شده است.در پاسخ به سوال چهارم پژوهش که معماری سیستم اطلاعات مدیریت را بررسی می کند با توجه به یافته های بدست آمده فرآیندهای کاری و اطلاعاتی نظام مراقبت بیماری ها که با روش BSP تحلیل شده و با استفاده از یافته های تحلیل شده در دو لایه چارچوب زاکمن که در لایه اول یافته ها در قالب حوزه برنامه ریز(مدل محتوایی)و حوزه مالکان(مدل مفهومی)تحلیل می شود و سپس با توچه به یافته های بدست آمده مدل معماری سیستم در لایه سوم چارچوب زاکمن (لایه سیستمی طراح)ارائه می شود.
در پاسخ به سوال پنجم پژوهش که چالش های موچود در راه عدم ارائه سیستم اطلاعات مدیریت مطلوب بررسی شده است بیشتر از یافته های بدست آمده از بررسی مستندات و مشاهدات استفاده شده است.

1-7 تعریف واژه‌ها
سیستم های اطلاعاتی 4:
سیستم های اطلاعاتی عبارتند از سیستم های کامپیوتر پایه و یکپارچه ای که اطلاعات گذشته،حال و آینده عملیات داخلی سازمان و محیط آن را به صورت کتبی و شفاهی گردآوری،ذخیره و پردازش می نمایند و به صورت قابل استفاده و به موقع در اختیار مدیران و کارکنان سطوح مختلف سازمان قرار می دهد و از آن ها در انجام وظایف سازمانی به نحوی کارا و اثربخش برای دستیابی به اهداف سازمانی،رشد بهره وری،افزایش توان رقابت و حفظ مزیت های رقابتی پایدار بهره می برند.(اسلامی و همکاران،1389) (10)
سیستم اطلاعات مدیریت5:
سیستم اطلاعات مدیریت یک منبع اطلاعات گسترده در سطح سازمان است که اطلاعات گذشته،حال و آینده عملیات داخل موسسه و محیط خارجی آن را جمع آوری نموده و به منظور کمک به مدیران در امر تصمیم گیری،اطلاعات مورد نیاز را در اختیار آنان قرار می دهد.(رودبارانی،1385)(11)
نظام مراقبت 6:
مراقبت عبارت است از جمع آوری،تجزیه و تحلیل و انتشار اطلاعات مربوط به یک رویداد بهداشتی مورد انتخاب.مقامات و سیاست گزاران بهداشتی،این اطلاعات را برای طرح،اجرا و ارزیابی برنامه های بهداشتی و فعالیت های مربوط به آن به کار می گیرند.
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری ها در آتلانتا،در ایالت جورجیای آمریکا (CDC) مراقبت اپیدمیولوژیک را چنین تعریف می کند:
اطلاعات بهداشتی که به طور مستمر و سیستماتیک در جریان تشریح یک رویداد بهداشتی جمع آوری،تجزیه و تحلیل و ارزیابی شود.این اطلاعات برای طرح،اجرا و ارزیابی مداخلات بهداشت عمومی و برنامه ریزی های مربوط به آن مورد استفاده قرار گیرند.(گویا،1384)(12)

فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه تحقیق

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

مقدمه
بقا و رشد دنیاری کنونی میسر نمی شود مگر با داشتن علم،آگاهی،شناخت که جز از مسیر دست یابی به اطلاعات به دست نمی آیند.این همان ضرورتی است که تمام افراد سازمان ها را ملزم به حرکت در جهت فناوری اطلاعات می سازد.(بنائیان،1387)(3)
همچنین در عصر انفجار اطلاعات،در دنیای پیچیده و پرتلاطم امروز بهینه سازی فرایند تصمیم گیری7 توسط کارشناسان و مدیران میانی از یک سو و تصمیم گیری نهایی توسط مدیران ارشد از سوی دیگر به عنوان مهم ترین و تاثیرگذارترین روش برای ارتقاء عملکرد یک سازمان نوین مطرح بود،ضرورت گردآوری و پردازش اثربخشی اطلاعات را که اصلی ترین عامل کسب مزیت رقابتی در آغاز دومین دهه از هزاره های سوم است دو چندان کرده است.
این امر میسر نیست مگر به کمک راهبردی که بتواند اطلاعات کلیدی را از بخش های مختلف سازمان و محیط پیرامون آن،در کوتاه ترین زمان و به شکل موثر در دسترس افراد ذیصلاح قرار داده و در عین حال تصمیمات و سیاست های اتخاذ شده از سوی رده های بالای سازمان را به سرعت در سطوح عملیاتی سازمان جاری نماید تا سازمان به شکلی پویا و انعطاف پذیر بتواند هم راستا با تغییرات سریع محیط ملی و بین اللملی،اثر تهدیدها را کاهش داده از فرصت های پیش رو نهایت استفاده را ببرد.(مهدی زاده و همکاران،1390)(13)
قرن اخیر تلاش برای یافتن راه حلی که بتواند مدیران را در امر تصمیم گیری یاری نماید منجر به پیدایش “سیستم های اطلاعات مدیریت” گردیده است. سیستم های اطلاعات مدیریت شرایطی را فراهم می نماید تا یک مدیر در هر رده سازمانی بتواند با بهره گیری از اطلاعات این سیستم تصمیمات موثری اتخاذ نموده و سازمان را در دستیابی به اهدافش یاری رساند.(11)
طراحی و استقرار سیستم های اطلاعاتی مدیریت تلاشی در جهت پاسخگویی به این نیاز بنیادین عصر اطلاعات بشمار می رود.در واقع سیستم های اطلاعاتی مدیریت طراحی و استقرار سیستم ها و بکارگیری فناوری اطلاعاتی در زمینه سازمان و مدیریت اقدامی در جهت تطابق با شرایط نوین سازمان ها در عصر اطلاعات می باشد.بدیهی است این اقدام در صورتی به یاری مدیران خواهد شتافت که به صورتی کارآمد و اثربهش برنامه ریزی،طراحی و استقرار یافته باشد.(سعیدی و همکاران،1389)(14)
با استفاده از اطلاعات به موقع و با کیفیت بالا،کارکنان وزارت خانه بهداشت می تواند اولویت های مشکلات بهداشت در جمعیت کشوررا به صورت کارآمدتر و موثرتر شناسایی و پیگیری نمایند. سیستم های اطلاعاتی سلامت برای مراقبت مداوم بیماری و ارزیابی اجرای سیاست ها استراتژی ها و مداخلات بهداشتی عمومی لازم است.اطلاعات که از سیستم های اطلاعات سلامت بدست می آید می تواند در شناسایی،مداخله و کنترل شیوع بیماری ها همه گیر عفونی و نظارت بر شیوع و مرگ ومیر بیماران،فراهم کردن اصل برای پیشگیری از دوره های بیماری های عفونی و غیرعفونی؛ارزیابی نیازمندی های مداخله های گوناگون پشتیبانی از فرموله کردن سیاست و تخصیص منابع؛راهنمای تحقیقات و کمک کردن به مراقبت کلینیکی بیماران با جمع بندی منابع محدود استفاده می شود.چنین اطلاعاتی می تواند در بهبود مدیریت منابع که سرویس های بهداشتی ارائه می دهد،برنامه ها و نیازمندی های پروژه آینده و نظارت بر هزینه ها استفاده شود.(ویلکینز8،2008)(15)
در این فصل در بخش اول، به مبانی نظری پیرامون طراحی معماری سیستم های اطلاعاتی و نظام مراقبت بیماری ها در دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان و در بخش دوم،مروری بر پژوهش های صورت گرفته در داخل و خارج از کشور می پردازیم.
در بخش مبانی نظری اهمیت ونقش طراحی معماری،طراحی فرایند های سیستم های اطلاعاتی،فرایند تهیه معماری سیستم های اطلاعاتی و متدولوژی های طراحی و توسعه سیستم های اطلاعاتی تشریح خواهد شد و در ادامه کلیات و اصول ،اهداف،اجزا و چالش های نظام مراقبت بیماری ها را مورد بررسی قرار خواهیم داد.
بخش اول:مبانی نظری
2-1 مفاهیم
در حوزه طراحی معماری سیستم های اطلاعات مدیریت مفاهیم متعددی آورده شده است.در ذیل مفاهیم اولیه طراحی معماری سیستم های اطلاعات مدیریت را مرور می کنیم.
2-1-1- داده9
عبارت است از بوده ،واقعیت یا هست معلوم که می توان هست دیگری را از آن استنباط کرد و یا به عبارت دیگر نمایش بوده ها،پدیده ها،مفاهیم یا شناخته ها به طرزی صوری و مناسب برای برقراری ارتباط،تفسیر یا پردازش توسط انسان یا هر امکان خودکار گویند.(روحانی رانکوهی،1386) (16)
و در تعریف دیگر،حقایق خام و مجردی هستند که معاملات را توصیف می کنند،این حقایق دارای مفهوم خاصی نبوده و به خودی خود مفید نمی باشند.(مدهوشی،1387)(17)
2-1-2- اطلاعات 10
اطلاعات ،داده هایی هستند که در بستر خاص دارای مفهوم و معنا می شوند و مفهومی را انتقال می دهند که در شرایط خاصی برای فرد دارای ارزش است.داده و اطلاعات مفاهیمی نسبی هستند و بستگی به کاربرد و شرایط زمانی و مکانی می توانند تغییر ماهیت دهند.به این معنی که داده می تواند برای گروهی از کاربران نقش داده و برای گروه دیگر اطلاعات تلقی شود و بالعکس.رابطه داده،اطلاعات و دانش را می توان در شکل 1 مشاهده کرد.

شکل 1 -رابطه بین داده -اطلاعات و دانش
داده هایی که به گونه ای پردازش شده و برای کسی مفید باشند،اطلاعات نامیده می شود.به عبارت دیگر اطلاعات باید با ارزش باشند در غیر این صورت داده محسوب می گردد. (صرافی زاده،1389)( (1)
اطلاعات از نظر نورتسلند و بیجورندال(2001) عبارت است از هر گونه محرکی که عدم قطعیت را در فرایند تصمیم گیری کاهش می دهد.(ریور112007؛فورست لوندل12،2001)(18,19)
2-1-3- سیستم
مجموعه انباشته شده از عناصری که به جهت هدف و مقصود مشترک با یکدیگر در تعامل هستند.(مندوزا13،2004)(20)
و یا در تعریف دیگر سیستم مجموعه ای از اجزای بهم پیوسته است که به علت وابستگی حاکم بر اجزای خود،کلیت جدیدی را بوجود آورده اند.اجزای سیستم ضمن برخوارداری از ارتباطات کنشی و واکنشی از نظم و سازمان خاصی پیروی می نمایند و در جهت تحقق هدف های معینی که دلیل وجودی سیستم است فعالیت می کنندو به عبارت دیگر سیستم عبارت است از کلیتی ذهنی یا عینی که از اجزای وابسته به هم تشکیل شده است و یا سیستم عبارتست از مجموعه ای از مفاهیم یا عوامل که برای برآوردن یک نیاز مورد استفاده قرار می گیرند.( سعیدی،1389)(14)
2-1-4 مدیریت
مدیریت فراگرد به کارگیری موثر و کارآمد منابع مادی و انسانی بر مبنای یک نظام ارزشی پذیرفته شده است که از طریق برنامه ریزی،سازماندهی،بسیج منابع و مکانات،هدایت،و کنترل عملیات برای دستیابی به اهداف تعیین شده،صورت می گیرد.
این تعریف،پنج نکته اساسی ذیل را که زیر بنای مفاهیم کلی مدیریت در حوزه های نظریه پردازی و کاربرد هستند،در بردارد:
1. مدیریت یک فراگرد است؛
2. مدیریت بر هدایت تشکیلات انسانی دلالت دارد؛
3. مدیریت موثر مبتنی بر تصمیم گیری مناسب و دستیابی به نتایج مطلوب است؛
4. مدیریت کارا،متضمن تخصص و مصرف مدبران منابع است؛
مدیریت بر فعالیت هایی هدفدار،تمرکز دارد(رضائیان،1386،ص8)(21)
2-1-5 سیستم های اطلاعاتی14
سیستم اطلاعاتی به منابعی از افراد(کاربران نهایی و متخصصین IS)،سخت افزارها (دستگاه ها و رسانه ها)،نرم افزارها (برنامه ها و رویه ها)،داده ها (پایگاه داده ها و پایگاه های دانش)،و شبکه ها (رسانه های ارتباطی و شبکه های پشتیبانی) وابسته است،تا فعالیت های درونداد،پردازش،برونداد،دخیره سازی و کنترل را انجام دهد و منابع را به محصولات اطلاعاتی تبدیل کند.(اوبراین15،1389)(22)
2-1-6- سیستم اطلاعات مدیریت
سیستم اطلاعات مدیریت یک منبع اطلاعات گسترده در سطح سازمان است که اطلاعات گذشته،حال و آینده عملیات داخل موسسه و محیط خارجی آن را جمع آوری نموده و به منظور کمک به مدیران در امر تصمیم گیری،اطلاعات مدیریت یک سیستم حمایت کننده از مدیران در حل مسائل سازمانی بوده و در کلیه سطوح سازمانی مورد استفاده قرار می گیرد.(رودبارانی،1385)(11)سیستم اطلاعاتی مدیریت MIS به منظور ارائه گزارش های مورد نیاز از سیستم های فرعی به منظور جمع آوری داده ها و اطلاعات بهره مند می گردد(،سعیدی و همکاران،1389)(14)
2-1-7- سیستم اطلاعات بهداشتی
سیستم اطلاعاتی که به طور ویژه برای کمک به مدیریت و برنامه ریزی برنامه های بهداشتی، در مقابل وظیفه ارائه مراقبت بهداشتی طراحی می شود.(مدهوشی،1387)(17)
2-1-8- نظام مراقبت
مراقبت با چند معنی به کار می رود:
نخست مراقبت به معنای موشکافی و دقت مداوم در عوامل تعیین کننده بروز و انتشار بیماری ها و سایر شرایط ناخوشی،می باشد.بنظر می رسد مراقبت در برنامه های پیشگیری و مبارزه با بیماری ها اساسی و شامل گرد آوری،تجزیه و تحلیل و تفسیر و انتشار اطلاعات است.
تعریف مراقبت از دیدگاه برنامه های مبارزه با بیماری ها:
مراقبت عبارت از جمع آوری داده ها،تجزیه و تحلیل و تفسیر و انتشار اطلاعات مربوط به یک رویداد بهداشتی انتخاب شده می باشد.مدیران بهداشتی می توانند از این اطلاعات برای طراحی،اجرا و ارزشیابی برنامه های بهداشتی استفاده نمایند.
مرکز کنترل بیماری های ایالت متحده آمریکا(CDC) نیز مراقبت را بصورت زیر تعریف کرده است:
مراقبت یعنی،جمع آوری مداوم و منظم،تجزیه و تحلیل و تفسیر داده های بهداشتی در فرآیند توصیف و پایش سلامتی.
در جریان مراقبت در سیستم های بهداشتی،داده های بهداشتی بصورت مداوم و منظم جمع آوری می شوند.(گویا و همکاران،1384)(12)

2-1-9- معماری سیستم
معماری سیستم به معنای ارائه توصیفی از یک سیستم است که نشان دهنده ساختار اجزاء آن،ارتباط بین آنها و اصول و قواعد حاکم بر طراحی و تکامل آنها در گذر زمان باشد. در مقایسه با سایر سیستم های اطلاعاتی که حاصل کار آنها فیزیکی و قابل لمس بوده و اجزاء و روابط حاکم بر آنها کاملاً مشخص است، معماری سیستم های اطلاعات استراتژیک در سازمان مواجه با سیستمی است که اجزاء آن اغلب ترکیبی و مفهومی بوده و روابط حاکم بر آنها منبعث از برنامه ریزی استراتژیک سازمان می باشد .بنابراین توصیف اجزاء و روابط بین آنها نیازمند روش های خاصی است که در اصطلاح به آن مدل گفته می شود.(الهی و همکاران،2004)(23)
در تعریف دیگر معماری توصیفی فنی از سیستم می باشد که نشان دهنده ساختار مولفه ها،ارتباطات بین آنها و اصول حاکم بر طراحی و تکامل آنها در گذر زمان می باشد.به عبارت ساده تر هر جا نیاز به طراحی موجودیت یا سیستمی باشد که ابعاد یا پیچیدگی آن از حدی معین فراتر رفته یا نیاز مندی های خاصی را تحمل نماید،نگرش ویژه و همه جانبه ای را لازمم خواهد داشت که به آن معماری می گویند.(احمدی و همکاران،1383)(24)
2-1-10- معماری نرم افزار
معماری نرم افزار یعنی ساختار و سازمان یک سیستم نرم فزاری که به منظور پشتیبانی از عملیات مشخص،بر روی سازماندهی اجزاء را در حوزه های مرتبط به هم گروه بندی می کند.دیگر حوزه های مرتبط به هم،بر روی تبادل و تعامل با این حوزه متمرکز می شوند.
2-1-11- معماری سیستم اطلاعاتی


پاسخ دهید